دولتهايشان هم نخواهند - مىكنند اين كار را . عمده اين است كه ما در اين برهه از زمانى كه مسئوليتها بسيار زياد است ، ما مسئوليت خودمان را به طورى اجرا كنيم - كارهاى خودمان را - كه پيش خداى تبارك و تعالى مسئول نباشيم . بايد ما وضع را در نماز جمعه‌ها ، در مساجد ، در ائمهء جمعه و جماعت ، در همه جا [ روشن كنيم ] كه از اينجا از طرف ائمهء جمعه و جماعات بايد همهء چيزها در دنيا منتشر بشود . همان طورى كه در صدر اسلام ، امام جمعه و مسجد ، اين دو ابزار در دست مسلمانها بوده است و هر وقت مىخواستند جنگ بروند از مسجد تجهيز مىكردند ، هر وقت مىخواستند يك كار مهمى بكنند در مسجد طرح مىكردند و اعلام مىكردند كه نماز جمعه است ، نماز جماعت است ، بياييد ، براى كارى مىرفتند آنجا ، نمازشان را هم مىخواندند و مسائل سياسيشان را [ هم ] مىگفتند و اجرا مىكردند ، ارتش مىفرستادند و همهء اين كارها را آنجا مىكردند و ما اميدواريم كه اين محتوا برگردد ، و اين فكر ناشى از اشتباه يا خطا يا احياناً عمد ، اين فكر خطا برگردد كه « آخوند را به سياست چه ! آخوند را به امور مسلمين چه ! » . خوب پيغمبر سفارش كرده است كه بايد اهتمام [ به ] امور مسلمين [ داشته باشيد ] اهتمام به امور مسلمين فقط همين است كه ما بگوييم نماز چند ركعت است و شك بين كذا چى است ؟ اين اهتمام به امور مسلمين است ؟ مسأله گويى كه اهتمام به امور مسلمين نيست . امور مسلمين عبارت از امور سياسى مسلمين است ، امور اجتماعى مسلمين است ، گرفتاريهاى مسلمين است و كسى كه اهتمام به اين نكند ، به حسب آن روايت ، فَلَيْسَ بِمُسْلِمْ « 1 » . و ما اميدواريم كه لا اقل از اين دنيا نرويم و مشمول اين نشويم كه [ بگويند : ] شما مسلم نبوديد ؛ براى اينكه در امور مسلمين اهتمام نداشتيد . ما بايد دنبال اين مسأله باشيم كه با اهتمام تمام ، بر امور مسلمين نظارت تام و تمام بر امور داشته باشيم . البته من نمىگويم كه دخالت ، اين دخالت و بىنظمى [ باشد . ] اين صحيح نيست ، بايد

--> ( 1 ) - « مَن أَصْبَحَ وَ لَمْ يَهْتَمَّ بِامُورِ الْمُسْلِمينَ فَلَيْسَ بِمِنْهُم » يا « بِمُسْلِم » ؛ كسى كه صبح كند بىآنكه اهتمامى به امور مسلمين داشته باشد ، او از مسلمين نيست . ( مسلمان نيست ) . اصول كافى ، ج 2 ، ص 164 ، ح 4 و 5 .